Velt Kortrijk-Zwevegem

permacultuur

permacultuur

Onze Velt-afdeling in de leer bij Vlaamse permacultuur bedrijven.

Permacultuur opent nieuwe perspectieven

 

Van gangbare landbouw of agro-industrie naar een gelokaliseerd landbouwsysteem is een hele stap, en toch is lokale voedselproductie een must als we niet totaal afhankelijk willen zijn van steeds duurder wordende aanvoer van buitenaf en als we alle monden willen blijven voeden. Tevens moeten we de ecosystemen die door de industriële landbouw werden vernietigd gaan heropbouwen, onder andere door meer aanplant van struiken en bomen die grondwater vasthouden en de bodemkwaliteit verbeteren. Deze beweging zal leiden tot meer jobs in een meer intensieve landbouw. Onder andere permacultuur geeft een antwoord op deze uitdagingen. permacultuur

 

Het begrip ‘permacultuur’ is een samentrekking van permanent en van (agri)culture. Het gaat dus over het duurzaam kunnen volhouden van onze (landbouw)cultuur.

Het doel van permacultuur is een samenleven en samenwerken tussen mens en natuur, gericht op duurzame overleving voor beide. Het gaat dus over zorgvuldig gebruik maken van de beschikbare grondstoffen, de zorg voor mens én natuur en een eerlijke delen met alle leven.

Een ontwerpsysteem waarmee je de boerderij (of je tuin) uitbouwt tot een functioneel ecosysteem dat even sterk en veerkrachtig als in de natuur, en dat de mens in al zijn behoeften voorziet.

Permacultuur wil een oplossing bieden voor een groot aantal problemen zoals verwoestijning en bodemerosie die de industriële landbouw-monoculturen met zich meebrengen, en dit door aan kleinschalige voedselproductie te doen in een zelf ontworpen ecosysteem. Dit systeem is erop gericht om de natuur op kleine schaal na te bootsen. In de praktijk is permacultuur momenteel vooral gericht op kleinschalige zelfvoorzienende landbouw, terwijl biologische landbouw vaak meer commercieel productiegericht is.

 

Permacultuur heeft als ontwerpmethodologie een breder toepassingsgebied dan alleen voedselproductie. Men er gaat uit van drie ethische uitgangspunten:

Permacultuur is een vorm van biologische landbouw waarbij alle ecologische principes worden toegepast, maar dan zonder jaarlijkse grondbewerkingen, zonder duidelijke wisselteelt en met gebruik van vooral meerjarige planten. Een typisch permacultuur-gebruik is mulchen, het bedekken van de grond met organisch materiaal. Door de grond te bedekken met materiaal als bladeren, stro, dode plantenresten, zaagsel, etc. kan er geen licht bij de grond komen waardoor onkruid minder vlug kiemt en groeit. Daarnaast houdt het dode organische materiaal goed vocht vast waardoor de bodem minder snel uitdroogt als de zon fel schijnt. In de winter beschermt deze laag de wortels tegen vorstschade. Bovendien beginnen micro-organismen het dode organische materiaal te verteren en wordt dit omgezet in voedingstoffen voor de plant. Mulchen heeft dus vele voordelen en het scheelt ook nog eens veel schoffelwerk.

 

 

Mooi en leuk, maar is dit niet een beetje ver-van-ons-bed ? Om hierop een antwoord te vinden gingen we met onze Velt-afdeling op zoek naar voorbeelden in eigen streek; misschien kon deze werkwijze ons inspireren voor een nog betere ecologische aanpak. En ja, zover moesten we niet zoeken. Niet alleen in de Fraternité ouvrière te Moeskroen waar Josine en Gilbert Cardon al meer dan 30 jaar permacultuur toepassen en mensen opleiden konden we terecht, ook in het Voedselbos te Nokere waar jaarlijks cursussen georganiseerd worden onder leiding van bezieler Bert D’Hondt kregen we verdere uitleg. We konden er een dagje meewerken en zelfs een nieuw stukje permacultuurtuin aanleggen. Diverse taken werden verdeeld, gaande van opruiming van oude puinhopen met recuperatie en scheiding van steen en aarde (alles herbruikbaar maken), compost aanbrengen op de vrijgekomen bodem en patatjes planten in zakken, bedekken met karton van een verruigd terrein en daarbovenop een dikke laag compost en mulch zodat de grond binnenkort onkruidvrij kan beplant worden, dikke takken van acacia ontschorsen voor plaatselijke toepassingen in tuinmeubelen en draagstructuur van gebouwen, … tot een grote pot soep koken met allerlei onverwacht eetbaar groen.

Onmogelijk in enkele woorden uit te leggen wat daar zoal te zien en te beleven valt, maar zeker een aanraden voor iedereen die wat wil bijleren. Werkdagen en cursussen: zie http://www.hetvoedselbos.be

 

Met 48 Velters trokken we eind mei ook op tuinreis naar drie Vlaamse rijpe permacultuurtuinen. De principes van de permacultuur werden op deze wijze erg tastbaar ervaren. Yggdrasil te Tienen (http://www.yggdra.be%20)behoort ongetwijfeld tot de oudste pioniers (°1995) in Vlaanderen. Op de website www.natuurlijkemoestuin.be vind je de brochure “15 tips voor een natuurlijke moestuin” en kan iedereen zich gratis abonneren op de nieuwsbrief van Frank Anrijs die je dan driewekelijks tips geeft om je planten en bodem op de juiste manier aan te pakken. Hof ter Wilgen te Viane (http://www.hofterwilgen.be/home_NL.html) is jonger, maar toont perfect hoe een weide kan omgetoverd worden in een klein functioneel tuin-ecosysteem. Ook Ferme du Boissonnet te Chaumont-Gistoux zag er zeer aantrekkelijk en arbeidsarm uit, met een rijkelijke groententuin.

 

Het permacultuur ontwerp wijzigt naargelang de omstandigheden en het klimaat. Een voorbeeld uit India.

Onlangs was Heulenaar Bernard Declercq die reeds 35 jaar in Indië verblijft op doorreis hier bij ons, en gaf ons een beeld van zijn specifieke aanpak in Auroville waar hij een perma-landbouwproject op poten zette onder de naam Pebble Garden. Op een door menselijke activiteit verwoestijnde site kon hij een groene boerderij ontwerpen door gebruik te maken van kennis uit de natuur. Hij zorgde eerst en vooral voor opvang van regenwater en slib bij de schaarse regen (ontwerp dus rekening houdend met de topografie van het terrein). Een tweede essentiële ingreep was het planten van een speciale Acacia struik (uit het Australische woestijngebied) die blad en takken leverde - veel blad dat kon dienen om de organische mulchlaag op te bouwen, en hout dat als houtkool gedrenkt in urine in de bodem kon ingewerkt worden om de voedingsstoffen te binden (tegen uitloging) en het noodzakelijke bodemleven te voeden. Ook werden ter plaatse gebakken kleikorrels aan de bodem toegevoegd om het water op te houden.

Het is een gerenommeerde studieboerderij geworden waar Indiase boeren komen leren om een alternatief te vinden voor de druk van de industriële landbouw.

 

De permacultuur-methode is zeker niet alleen geschikt voor grotere terreinen, ook in een kleine stadstuin kan deze werkwijze perfect toegepast worden. Wie wil starten kan best vooraf eens een kijkje gaan nemen bij hoger genoemde Vlaamse initiatieven.

Frank Anrijs van Yggdrasil getuigt

Permacultuur is kweken met de natuur mee, niet koppig ertegenin: plagen moeten niet bestreden worden want eens het natuurlijk evenwicht er is, zijn er geen grote problemen met rupsen, bladluizen, vogels, slakken …

Combineren volgens de natuur: plaaginsecten verwarren zodat zij hun voedselplant niet gemakkelijk vinden, oa. door het creëren van een ‘schijnbare chaos’: het lijkt of alles lukraak door elkaar staat, maar niets is minder waar. Het gaat daarbij niet om een nul-tolerantie, want een beetje van allerlei beestjes maakt deel uit van het gecreëerde ecosysteem. Schijnbare chaos is een effectieve manier van plaagbestrijding zonder gebruik van bestrijdingsmiddelen, zelfs geen ecologische.

Een van de belangrijkste middelen in de permacultuur is het blijvend bedekt houden van de bodem door mulchen:

-voorkomt onkruidgroei (er moet niet meer wekelijks geschoffeld worden, gewoon maandelijks eens door de tuin lopen en het groeiende onkruid dat losjes in de mulch groeit uittrekken;

-stimuleert het bodemleven door de overvloed aan organisch materiaal; het bodemleven brengt structuur in de bodem, zonder jaarlijks te spitten !

In een natuurlijke moestuin is groenten kweken niet het enige wat van belang is; genieten en ontspannen, zich verwonderen over de kracht, de intelligentie en de schoonheid van de natuur zijn minstens even belangrijk.